Monday, 20th October 2014

दशैंको ऋण चुक्ता गर्न बालुवामा सुन खोजी

अमरराज नहर्की तनहुँ , कात्तिक ३ गते । दशैंको ऋण चुक्ता गर्न ५२ बर्षिय कर्ण बहादुर बोटेको परिवार यतिबेला गण्डकी  नदीको मध्यघाटमा बालुवा पखालेर सुन निकाल्न मरिमेटिरहेका छन् । उनिहरु बालुवामा सुन छान्ने कामको सोमबार घाट तर्पm लागेका हुन् । यो काम उनिहरुको पुख्यौर्ली व्यवशाय हो ।
    ‘आयो दशैं ढोल बजाई , गयो दशैं ऋण बोकाई’ भन्ने नेपाली उखान जस्तै उनिहरु आफ्नो हैसियत भन्दा माथि उठेर दशैं मनाउन भने यस पटक पनि छाडेनन् । २० हजार खर्च गरेर ५२ वर्षिय कर्णबहादुरले यस पटकको दशैं राम्रासँग मनाए । ‘दशैका लागि लुगाफाटा, मासु, मरमसला किन्दा १४ हजार रुपैयाँ ऋण लाग्यो  त्यो तिर्नका सुन चालिरहेको छु ।’ उहाँले भन्नु भयो ।  पाँच जनाको परिवारलाई दशै मान्दा लागेको ऋण तिर्न उहाँसँगै पत्नि मंगलीका साथ बालुवामा सुन चालिरहनु भएको छ ।
  व्यास नगरपालिका–५ बैरेनीका विपन्न २६ घर बोटे परिवारहरुले दशैंलाई स्वागत गर्ने आफ्नो परम्परालाई जस्तो अभावमा पनि छाडेका छैनन् । बालुवा पखालेर सुन ल्याउने यो जातिलाई साहुले ऋण पत्याई हाल्ने कारणले पनि उनिहरु यो परम्परालाई जीवन्त दिन चाहन्छन् ।‘ दशैं मनाउनका लागि ऋणको हर्जा नै हुँदैन तर पछि कसरी तिर्ने भन्ने चिन्ता मात्रै बढ्छ’ सुकबहादुर बोटेले भन्नु भयो

सोझो बोटे जातिको परिवार साहुको चर्को व्याज काढेर ल्याएको ऋणबाट मुक्त हुन बालुवामा सुन छान्ने सिवाय अन्य बैकल्पिक स्रोत केही पनि छैन । दशैंको ऋण चुक्ता गर्ने जिम्मेवारी सँगसँगै उनिहरुले यसैबाट आएको आम्दानीले वर्ष दिन भरी दुई छाक हातमुख जोर्ने जोहो समेत गर्छन् ।
आदिवासी बोटेको परिवार आर्थिक , शैक्षिक , चेतनाबाट पछि परेका छन् नै त्यसमा पनि बालुवामा सुन निकाल्ने परम्परागत व्यवशाय पनि सङ्कटमा पर्न थालेको छ । क्रसर उद्योगले बालुवाको उत्खनन् गर्न थाले पछि नदीमा प्रयाप्त मात्रामा प्राकृतिक बालुवा पनि घट्न पुगेकाले सुन निकाल्न कठिन भएको उनिहरु बताउँछन् । पहिला वर्षमा ५÷६ तोलासम्म सुन निकाल्ने गरेकोमा हाल दुई तोला पु¥याउन पनि कठिन भएको मेखबहादुर बोटेले बताउनु भयो । बोटेहरु त्रिशुली, बुढीगण्डकी, मस्र्याङदी, कालीगण्डकीमा सुन खोज्न जाने उनिहरुले बताए । दशंै मान्न सुनचाँदी पसलेहरुबाट ऋण लिने र सुन खोजेर ल्याएपछि चुक्ता गर्ने प्रचलन बोटेहरुकोे छ । सरकारले खर्चको जोहो गरिदिए आफुहरु कर्णाली र कोशी नदिमा सुन चाल्न जाने बोटेहरुले बताए । टाढा भएकाले जान नसकेको तर कणार्लीमा प्रशस्त मात्रामा सुन पाईने बोटेहरु बताउँछन् ।

हाम्रा प्रकाशनहरु:

गोरखापत्र दैनिकThe Rising Nepal Newspaperमधुपर्कयुबामंचमुना