घट्दो सेयरमा बढ्दो लगानी अवसर

 sarojसरोज अधिकारी





सेयर बजार सिथिल र झन् अन्योलपूर्ण बन्दै छ ।  दैनिक साढे दुई अर्बभन्दा माथिको कारोबार सम्भव भएको बजारमा कारोबार मुस्किलले ३० करोडको हाराहारीमा मात्र हुनथालेको छ ।  बजार परिसूचकाङ्क गत पुस १८ गतेबाट माघ १७ गतेसम्म आइपुग्दा झण्डै एक सय अङ्कको गिरावटसहित एक हजार ३७५ को बिन्दु नजिक पुगेको छ ।  बजारमा वर्चस्व भएका बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूको दोस्रो त्रैमासिक प्रतिवदेनमा राम्रो र सन्तोषजनक प्रगति देख्न पाउँदा समेत त्यसको सकारात्मक असर बजारमा पर्न सकेको छैन ।  प्राविधिक विश्लेषकहरू पनि बजार एक हजार ४८५ को बिन्दुलाई मुख्य अवरोध मानिरहेका छन् भने सो बिन्दुलाई पार गरेर बजार केही दिन माथि रहन सफल भएको अवस्थामा मात्र बजार चम्किने सम्भावना आँैल्याइरहेका छन् तर एक हजार चार सयको टेवाभन्दा पनि तल आएको अवस्थामा बजार अझै कति अङ्कले तल जाने हो भन्ने अन्योल छ ।  
बजारमा तरलताको व्यापक अभाव भएको समाचार आइरहँदा बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूले निक्षेपमा चर्को ब्याजदर घोषणा गर्न थालेको अवस्था छ अहिले ।  त्यसको असर सेयर कर्जामा पनि परेको छ, जसले गर्दा नयाँ कर्जा लिन असम्भवझैँ बनेको छ भने कर्जा लिएका पनि दैनिकझैँ ब्याजदर बढ्ने खबरले आक्रान्त देखिन्छन् ।  जसको स्पष्ट प्रभाव बजारमा देखिएको छ ।
बजार सुधारको दिशामा तत्काल कदम चाल्नुपर्ने आवश्यकता रहेका बेला नियमनकारी निकाय नेप्से र धितोपत्र बोर्डको जुहारी जारी नै छ ।  अनलाइन टे«डिङ, ब्रोकरलाई मोफसलमा कारोबार गराएर विस्तार गर्ने, गैरआवासीय नेपालीलाई बजारमा भिœयाउने, क्लियरिङ बैङ्कहरू थप गर्ने, बैङ्कहरूलाई ब्रोकरको लाइसेन्स दिने जस्ता थुप्रै बजार सुधारका लागि अत्यावश्यक कुरामा झिनो प्रगति पनि भएको छैन ।  मानौ नियमनकारी निकाय एक अर्काको टाउकोमा दोष थोपरेर आफू बच्ने र बजार सुधारमा आफू बाधक नभएको देखाउन नै व्यस्त छन् ।  
वित्तीय संस्थाहरू नाफा त बढाउँदैछन् तर प्रति सेयर आम्दानी पुँजी वृद्धिको अनुपातमा बढाउन सक्छन् वा सक्दैनन्, हेर्न बाँकी नै छ ।  कर्जा विस्तारको नाममा सस्तोमा लिएको कर्जाको ब्याजदर अत्यधिक बढ्नुले खराब कर्जाको अनुपातमा उल्लेख्य वृद्धि हुन सक्ने सम्भावना बढेको छ ।  त्यसैगरी सवारी साधन र घरजग्गा जस्ता अनुत्पादक क्षेत्रमा ठूलो मात्राको ऋण गएकोले घरजग्गा कारोबारमा मन्दी आउने हो र सवारी साधनको ऋण उठाउन कठिन हुने अवस्था आयो भने त्यसले बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूको आर्थिक स्वास्थ्य नराम्ररी बिग्रने खतरा हुन्छ ।  नेपाल राष्ट्र बैङ्कको पुँजी वृद्धि योजनाअनुसार आर्थिक वर्ष ०७३–७४ को अन्त्यसम्ममा पुँजी वृद्धि ठूलो मात्रामा बढाइसक्नुपर्ने प्रावधानका कारण कारोबार बढाउनेका नाममा बैङ्क तथा वित्तीय क्षेत्रले कर्जा विस्तारलाई तीव्र तुल्याएको कारण नै बजारमा हाल तरलता अभाव देखिएको छ ।  कमर्सियल बैङ्कहरूले समेत मुद्दतीमा १२ प्रतिशतभन्दा माथिको ब्याज दिएरै भए पनि निक्षेप सङ्कलन गर्न थालेपछि बजारमा त्यसको नकारात्मक असर त पर्ने नै भो ।  त्यसको अतिरिक्त सेयर कर्जाको ब्याजदरसमेतमा भएको बढोत्तरीले पनि अब कर्जा लिएर लगानी गर्ने वातावरण नबनेकोले बजारलाई ओरालो लाग्न मद्दत पु¥याएको देखिन्छ ।  
राजनीतिक अन्योल कायमै छ ।  मधेसी जनताले संविधान संशोधन नगरी गरिने कुनै पनि चुनावलाई नस्वीकार्ने निर्णयले पनि समस्या निम्तिएको छ ।  
बजार बढ्दो गिरावट थामिने र बजार बढ्ने मुख्य कारकतŒव भनेको कर्जा र निक्षेपको ब्याजदरमा कमी आउनु हो, जुन अहिले सम्भव देखिएको छैन ।  महँगो ब्याजदरमा सेयरमा लगानी गर्न कठिन नै छ ।  अनि मार्जिन लेन्डिङको सीमा परिवर्तन भएको छ र कर्जा प्राप्त गर्न कठिन बन्दै छ ।  बैङ्क तथा वित्तीय क्षेत्रले सेयर कर्जामा गरेको लगानी कुल कर्जाको अनुपातका हिसाबले निकै कम छ ।  सेयरमा गरिएको लगानी सुरक्षित कर्जा नै हो तर पनि यस क्षेत्रमा लगानी गर्न कर्जा पाउन गाह्रो बन्दै छ ।  एफपीओस, नयाँ प्राथमिक सेयर निष्कासन र हकप्रद सेयरका लागि लगानीकर्ताले ठूलो रकमको जोहो गर्नुपर्ने अवस्था विद्यमान नै देखिन्छ ।  त्यसले पनि दोस्रो बजारको सेयरको मूल्य गिरावटमा महŒवपूर्ण भूमिका खेलेको पाइन्छ ।  
गत वर्ष भूकम्प र नाकाबन्दीको प्रभावले गर्दा कारोबार र आयात ठप्प नै बनेको थियो ।  त्यसको प्रभावले बजारमा तरलता व्याप्त हुँदा दोस्रो बजारको सेयरमा ठूलो रकम भित्रियो र बजार बढ्यो तर नाकाबन्दीको प्रभाव अन्त्यसँगै ठूलो मात्रामा आयात भयो ।  पुँजी वृद्धिको अनुपातमा नै बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूले जमेर लगानी बढाए ।  घरजग्गा, गाडी र सेयरमा थुप्रो पैसा लगानी हुनपुग्यो जुन निक्षेप कर्जा अनुपातको सीमामा नै पुग्यो तर त्यसको अनुपातमा बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूमा निक्षेप भने भित्रिएन ।  त्यसले तरलता अभाव गरायो ।  फलस्वरूप दोस्रो बजारको सेयरमा त्यसको नकारात्मक असर देखापर्न थालेको हो ।  गत वर्ष बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाको निक्षेप ३७० अर्ब रुपियाँले बढेको देखिन्छ भने लगानी ४८६ अर्बको हाराहारीमा बढेको देखिएको छ ।  समस्याको जड नै यही हो ।  बैङ्कहरूलाई नेपाल राष्ट्र बैङ्कले तोकेको निक्षेप तथा कर्जा अनुपात (सीडी रेसियो) को दायरा कायम राख्न हम्मेहम्मे परेको छ अहिले ।  
बजार घट्दाको वर्तमान समयमा इपीएस न्यून भएका र आर्थिक स्वास्थ्य खराब नै भएका कम्पनीको सेयर पनि चर्को मूल्यमा खरिद गर्ने अनि बजार जहिले पनि बढेको नै हेर्न चाहने लगानीकर्ता हाल निकै अप्ठ्यारोमा परेका छन् ।  चलखेल भयो, दलाल र ठूला लगानीकर्ताले खेले, म्युचअल फण्डहरू निष्क्रिय भए भन्ने जस्ता गुनासा हिजोआज सुन्ने गरिन्छ  ।  अवश्य पनि बजारमा ठूला लगानीकर्ता भनाउँदाको सूचनामा पहुँच पनि बढी नै हुने गर्छ अनि उनीहरू पनि नाफा कमाउनकै लागि बजारमा छिरेको हो ।  त्यसैगरी म्युचुअल फण्डमा पनि जनताकै पैसाबाट चलेको हो ।  तसर्थ उनीहरू बडो होसपूर्वक बजारमा खेल्छन् जसलाई स्वाभाविक नै मान्नुपर्छ ।  दलाल र ठूला लगानीकर्ताले चाहँदैमा बजारमा ठूलो चलखेल हुने अवस्था भने अहिले देखिँदैन ।  उनीहरूले केही निश्चित कम्पनीको सेयरमा निश्चित समयसम्मका लागि सामान्य चलखेल गर्ने कोसिस अवश्य पनि गरेका हुन सक्छन् तर राम्रो र आर्थिक स्वास्थ्य भएको कम्पनीहरूमा लगानी गर्नेहरूले दीर्घकालीन रूपमा नाफा नै कमाउने हुन् ।   
बजारमा देखिएको सकारात्मक पक्ष भनेको विविध कारणले गर्दा सेयर बजारमा हाल आएको गिरावटका बखत आर्थिक स्वास्थ्य राम्रो भएको, प्रतिसेयर आम्दानी उच्च भएको र मूल्य आम्दानी अनुपात कम भएका कम्पनीहरू राम्रो खरिदयोग्य मूल्यमा पाइन थालेको छ ।  छोटो समयमै लगानी गरेर मनग्य कमाउने हिसाबले हालको बजार योग्य नभए पनि राम्रा कम्पनीहरूमा दीर्घकालीन लगानीको वातावरण बन्दै छ ।  सेयर किन्ने सही समय भने यही हो ।  एकैपटक लगानी गर्नेभन्दा पनि बिस्तारै–बिस्तारै राम्रा र उच्च प्रतिफल दिन सक्ने कम्पनीमा लगानी गर्ने मौकाको रूपमा लागनीकर्ताले हालको बजारलाई सदुपयोग गर्नुपर्ने देखिन्छ ।  
बैङ्क तथा वित्तीय संस्थाहरूको नाफामा भएको बढोत्तरीले स्थिति त्यति नाजुक भने देखिँदैन ।  आगामी दिनमा चुनावको मिति घोषणा, सरकारी खातामा रहेको रकम खर्च हुने अवस्था, बैङ्किङ क्षेत्रमा देखिएको तरलता अभावको समस्या समाधान हुनेबित्तिकै बजारले पुनः उचाइतर्फको यात्रा गर्ने सम्भावना प्रबल छ ।  

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना