आगोमा घिउ थप्ने काम

binod nepalविनोद नेपाल

 

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प राष्ट्रपति पदको उम्मेदवार बनेदेखि नै चर्चामा रहे । त्यसो त उनको कार्यशैली हेर्दा लाग्छ यी विवादित हुनुमै रमाउँछन् । भीसा व्यवस्थामा सुधार, आतङ्कवादी क्रियाकलापको आशङ्कामा केही मुस्लिम मुलुकमाथिको प्रतिबन्ध, जलवायु परिवर्तनसम्बन्धी पेरिस सम्झौताबाट पछि हट्ने निर्णय हुँदै उनी पछिल्लोपटक विवादित शहर जेरुसेलमलाई इजरायली राजधानीको रूपमा मान्यता दिने निर्णय गरेपछि विवादमा परेका छन् । यस निर्णयबाट इजरायल खुसी भए पनि छिमेक र विश्वका अन्य मुलुक भने दुःखी र असन्तुष्ट छन् । अमेरिकी कदमको अमेरिकाभित्रै पनि विरोध भएको छ । यसविरुद्ध संयुक्त राष्ट्रसङ्घ सुरक्षापरिषद् तथा अरब लीगले समेत चासो राखेका छन् ।
ट्रम्पद्वारा दशकौँ पुरानो अमेरिकी तथा अन्तर्राष्ट्रिय नीति विपरीत गरिएको हो । यो कदम पूर्व अमेरिकी प्रशासनका कोसिस विपरीत रहेको र यसले अशान्ति उत्पन्न गर्ने आशङ्का गरिएको छ । अरब मुलुकले यस निर्णयको विरोध गरेका छन् । गाजा क्षेत्रमा प्यालेस्टिनीहरूले अमेरिका र इजरायलविरुद्ध तत्कालै प्रदर्शन गरे भने विश्वका विभिन्न मुलुकमा यस कदमको विरोधमा प्रदर्शन भएका छन् । युरोपमा अमेरिकाका निकट राष्ट्रले पनि यस कदमप्रति प्रश्न उठाएका छन् । अमेरिकाले तेल अबिबबाट जेरुसेलममा दूताबास सार्नु भनेको जेरुसेलमलाई इजरायलको राजधानीको रूपमा मान्यता दिनु हो र यो पश्चिम एसियामा हिंसा भड्काउने कदम हो मान्दै अरबसहित विश्वका थुप्रै मुलुकले चिन्ता व्यक्त गरेका छन् । युरोपेली युनियनले पनि यसप्रति आपत्ति जनाएको छ । चीनले ट्रम्पको यो योजनाले त्यस क्षेत्रमा तनाव उत्पन्न हुने आशङ्का गरेको छ ।
इजरायल–प्यालेस्टाइन झगडा निकै पुरानो हो । इजरायल पूरै जेरुसेलम शहरलाई आफ्नो राजधानी भएको दाबा गर्छ भने प्यालेस्टाइन पूर्वी जेरुसेलम आफ्नो भावी राजधानी भएको बताउँछ । वास्तवमा यो क्षेत्र इजरायलले सन् १९६७ मा आफ्नो नियन्त्रणमा लिएको थियो । इजरायल प्यालेस्टाइन विवादको जड नै यही क्षेत्र हो । यस क्षेत्रमा यहुदी, मुस्लिम र क्रिश्चियन तीन धर्मका पवित्र स्थाल छन् । यहाँ स्थित टेम्पल माउन्ट यहुदीहरूको सबैभन्दा पवित्र स्थल हो, अल अक्सा मस्जिद मुस्लिम धर्मावलम्बीको पैगम्बर मोहम्मदसँग सम्बन्धित पवित्र स्थल हो । यसका अतिरिक्त क्रिश्चियन जेरुसेलममै ईशा मसीहालाई शूलीमा चढाइएको मान्यता राख्छन् र यस स्थानलाई विशेष महŒव दिन्छन् । यहाँस्थित सपुखर चर्च इसाइहरूका लागि अत्यन्त पवित्र धार्मिक स्थल हो । ट्रम्प प्रशासनले जेरुसेलमलाई इजरायलको राजधानीको रूपमा मान्यता दिँदैमा त्यहाँस्थित पवित्र स्थलको स्थिति प्रभावित हुने छैन भनेको छ ।
यसैगरी ट्रम्पले यसलाई शान्तिका लागि उठाएको कदम भन्दै यसको बचाउ पनि गरेका छन् । वर्षौंदेखि रोकिएको यस कार्यलाई आफूले सम्पन्न गरेको उनको भनाइ छ । उनले भनेका छन्, ‘प्यालेस्टिनीसँग विवाद भए पनि जेरुसेलममाथि इजरायलको अधिकार छ यो इतिहासको वास्तविकता हो । ’ स्मरणीय छ, अमेरिकी काँग्रेसले सन् १९९५ मा एक प्रस्ताव पारित गरी दूताबास स्थानान्तरण गर्ने निर्णय गरेको भए पनि त्यसपछिका राष्ट्रपतिले सम्भावित तनावको कारण सो निर्णय कार्यान्वयन गरेका थिएनन् । ट्रम्पले सन् २०१६ को राष्ट्रपतीय निर्वाचन अघि इजरायल समर्थक मतदातासँग यस्तो प्रतिबद्धता जनाएका थिए । चुनावी प्रतिबद्धता पूरा गर्नकै लागि उनले यो कदम उठाएका हुन् । ट्रम्पले आफ्नो विदेश मन्त्रालयलाई इजरायलस्थित आफ्नो राजदूताबास तेल अबिबबाट जेरुसेलम सार्न पनि निर्देशन दिएका भए पनि यसका लागि कम्तीमा पनि एक वर्ष समय लाग्नेछ ।
जेरुसेलम विश्वको पुरानो शहरमध्येको एक हो । यो तीन धर्म यहूदी, इसाइ र मुस्लिमका लागि पवित्र स्थल पनि हो । यो तीनै धर्मको उत्पत्तिसँग जोडिएको स्थान हो । तीनै धर्मका पवित्र तीर्थस्थल यहाँ छन् । जब सन् १९४७ मा संयुक्त राष्ट्रसङ्घले प्यालेस्टाइनलाई दुई भागमा बाँडेर इजरायल बनाउने प्रस्ताव पारित ग¥यो, तब जेरुसेलमलाई यसबाट अलग स्वतन्त्र दर्जा दिएको थियो तर एक वर्षपछि अर्थात् सन् १९४८ मा नै भएको अरब युद्धमा इजरायलले यस शहरको ठूलो हिस्सामाथि कब्जा जमायो र जेरुसेलम शहर दुई भागमा विभाजित भयो । सन् १९६७ मा इजरायलले छ दिनको युद्धपश्चात् पूवी जेरुसेलममाथि कब्जा जमाएको थियो । यसपछि उसले राजधानीको रूपमा यसको विकास मात्र गरेन कि अधिकांश सरकारी कामकाज पनि यहीँबाट गर्न थाल्यो ।
जेरुसेलममाथि आज पनि इजरायलको नै नियन्त्रण छ र त्यहाँका सरकार र प्रमुख विभाग पनि यसै क्षेत्रमा छन् । यहाँसम्म कि राष्ट्रपति आवास पनि यहीँ नै छ तर पूर्वी जेरुसेलममाथि उसको दाबालाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले मान्यता दिएको छैन । यसैकारण इजरायलस्थित विदेशी दूताबास त्यहाँको दोस्रो ठूलो शहर तेल अबिबमा छन् । विश्वले मान्यता नदिएका कारण इजरायलले तेल अबिबलाई नै राजधानीको रूपमा लिँदै आएको छ ।
इजरायल जेरुसेलमलाई सधैँ आफ्नो राजधानी मान्दै आएको छ । प्यालेस्टिनीहरू यसलाई आफ्नो भावी राजधानीको रूपमा लिँदै आएका छन् । यो विवाद नै प्यालेस्टिनी तथा इजरायल बीचको सङ्घर्षको प्रमुख कारण हो । यसमा अरब तथा इस्लामी जगत्को समर्थन प्राप्त छ । इजरायलले जेरुसेलममाथि सन् १९६७ को युद्धका समयमा कब्जा जमाएको थियो, यसअघि यो शहरमाथि जोर्डनको नियन्त्रण थियो । इजरायलको नजिकको सहयोगी अमेरिकासमेत सबै देशको दूताबास हालसम्म तेल अबिबमै छ ।
संयुक्त राज्य अमेरिका यसै पनि संसारकै महाशक्ति हो र ऊ आफ्नो प्रत्येक क्रियाकलापलाई वैध ठान्छ । आफूले चाहेअनुसार नै सबै कुरा हुनुपर्छ भन्ने उसको मान्यता रहँदै आएको छ । त्यसमा पनि वर्तमान राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प, जो वास्तवमा एक धनाढ्य व्यापारी हुन्, अर्थात् व्यापरिक पृष्ठभूमिबाट राजनीतिमा आएका हुन्, उनको तौरतरिका प्रारम्भदेखि नै बेग्लै खालको छ । विगतका नीतिलाई एकपछि अर्को गर्दै उल्ट्याउने क्रममा उनले यस्तो निर्णय लिए कि यसले सारा विश्वलाई चिन्तित तुल्याएको छ । इजरायल–प्यालेस्टाइन विवादमा संयुक्त राज्य अमेरिकाले इजरायलको पक्षमा भूमिका खेलिरहेको जगजाहेर छ । हुँदाहुँदा राजधानी नै तोक्ने जस्तो कार्य हुनु हस्तक्षेपको पराकाष्ठा हो । ट्रम्पको घोषणा सन्दर्भमा यो नीति सरासर अन्तर्राष्ट्रिय नीति विपरीतको कार्य हो । यो परस्पर शत्रुता रहेका स्थानमा बलिरहेको आगोमा घिउ थप्ने काम हो । यसैले यो कदमलाई अमेरिकाको प्यालेस्टाइन र इजरायललाई लडाउने नीतिको रूपमा लिन सकिन्छ ।

 प्रकाशित मिति: २०७४/९/६

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना