अब्बासीको भ्रमण र नेपाल पाकिस्तान सम्बन्ध

GOPAL SHOWAKOTIप्रा.डा.गोपाल शिवाकोटी

 

नेपालमा वामपन्थीहरूको नयाँ सरकार बनेपछि बधाइ दिन र आपसी सहयोगको बारेमा छलफल गर्न कुराकानी गर्न पाकिस्तनका प्रधानमन्त्री साहिद खाकन अब्बासी नेपालको दुई दिने भ्रमणको लागि फागुन २१ गते नेपाल आएकोलाई विशेष महìवका साथ हेरिएको छ । भारत चीन बंगलादेश, चीन तथा अमेरिकाले सहकार्य गर्ने इच्छा व्यक्त गरिरहेको अवस्थामा चीनसँग ओबीआर फ्रेमवर्कमा संलग्न रहेका पाकिस्तान र नेपालको राजनीतिक परिवर्तनले बाटो लिन थालेको अवस्थामा भएको यो पाकिस्तानी प्रधानमन्त्रीको भ्रमणको विशेष महìव समेत रहेको छ । यस क्रममा उहाँको नेपालमा उच्च भेटघाट गर्ने कार्यक्रम पनि छ । सन् १९६२ देखि नेपाल र पाकिस्तानबीच कूटनीतिक सम्बन्ध स्थापना भए यता दुवै पक्षबाट पटक पटक उच्चस्तरीय भ्रमणहरूको सिलसिला चलिरहेकै हुन् तथापि केही समय यता यी दुवै देशबीच उच्चस्तरीय भ्रमणमा केही सुस्तता आएको भने पक्कै हो ।
नेपालमा संविधानको निर्माण भई नयाँ निर्वाचित वामगठबन्धनको सरकारले मुलुकलाई माथि उठाउने र प्रगति पथमा लम्काउनका लागि विकास र समृद्धिको लागि काम सुरु गर्नै लागेको अवस्थामा नेपालको विकासको सहयोगीको रूपमा रहेको अवस्थामा पाकिस्तानी प्रमको यो भ्रमणलाई महìवपूर्ण घटनाका रूपमा लिन सकिन्छ । पाकिस्तान प्रधानमन्त्रीको भ्रमणको एक दिन अगाडि पाकिस्तानी सिनेटको ५२ जना सदस्यको निर्वाचन सम्पन्न भएको छ । यो निर्वाचनपछि पाकिस्तानको संविधान समेत संशोधन गरिने तयारी गरिरहेको अवस्थामा उहाँको नेपाल भ्रमणले उच्च कूटनीतिक सन्देश दिने काम गरेको छ ।
नेपालमा वामपन्थीहरूले गठबन्धन गरी अत्यधिक बहुमतले निर्वाचनमा विजय भएको र मधेश केन्द्रित दलहरूलाई सरकारमा सम्मेलित गराएर विकासलाई तीव्रता दिन तयारी भैरहेको संसद्को समेत प्रारम्भ भएकै दिनमा उहाँको यो भ्रमणले दुवै देशका सरकारलाई एकअर्कालाई बुझ्ने अवसर समेत उपलब्ध हुने अनुमान गर्न सकिन्छ । वामगठबन्धनको तर्फबाट केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री भएपछि नेपाल आउने पहिलो विदेशी उच्चपदस्थ व्यक्तिमा अब्बासी रहनु भएको छ । यसअघि भारतका प्रधानमन्त्रीले टेलिफोन गरी बधाई दिएको, चीनले आफ्ना राजदूतमार्फत भेटघाट गरी बधाई दिएको अवस्थामा पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री आफैँ उपस्थित भएर बधाई दिने नौलो अभ्यास समेत पाकिस्तानबाट सुरु भएको छ । पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री नेपाल आउने कार्यक्रम उहाँ आउने अघिल्लो दिन मात्र औपचारिक रूपमा जानकारी गराइएको थियो । प्रधानमन्त्री ओलीले आफ्ना पहिलो विशिष्ट पाहुनाको रूपमा पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री अब्बासीलाई स्वागत गर्दै हुनुहुन्छ ।
अब्बासी प्रधानमन्त्रीलाई बधाई दिनका लागि आएको भनिए पनि यो भ्रमण दक्षिण एसियाली सहयोग संगठन सार्क बारेमा छलफल गर्ने कार्यक्रम हुनसक्ने सोझो अनुमान गर्न
सकिन्छ । सार्कको १९ औँ बैठक पाकिस्तानमा हुने निर्णय गरिए पनि भारतको प्रशासित काश्मिरको उरीमा भएको हमलामा पाकिस्तानको संलग्नता रहेको भन्दै भारतले पाकिस्तानको सम्मेलनमा उपस्थित हुन अस्वीकार गरिएपछि बैठक रोकिएको थियो । १८ औँ सार्कको नेपालमा भएको शिखर सम्मेलनमा प्रत्येक दुई वर्षमा शिखर सम्मेलन हुने र अर्काे सम्मेलन पाकिस्तानमा हुने भनी निर्णय गरिए पनि रोकिएको सम्मेलन अझै सम्म पनि हुन सकेको छैन । यसका साथै नेपाल र पाकिस्तानबीचको दुई पक्षीय सम्बन्धका बारेमा पनि दुई प्रधानमन्त्रीबीच छलफल हुने नै छ ।
अब्बासीको यो भ्रमणलाई “बधाई” दिनको लागि भनिए पनि यो भ्रमणलाई बधाई र सार्कसँग नभएर चीनसँगको सम्बन्धलार्ई जोडेर हेर्ने समेत कार्य भएका छन् । साथै निकट भविष्यमा नै नेपालका प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीको औपचारिक भारत भ्रमण हुने भएकोले पाकिस्तानको आफ्ना कुराहरू ओलीको भ्रमणमा भारतसँग राख्नका लागि समेत गरिएका हल्ला छन् । तसर्थ पनि उहाँको यो भ्रमण सामान्य रूपको औपचारिक भ्रमण भन्दा पनि यो छिमेकी राष्ट्रहरूसँगको सम्बन्ध विस्तारमा केन्द्रित रहेको राजनीतिक र कूटनीतिक क्षेत्रले महसुस गरेको पाइएको छ ।
पाकिस्तान चीनको ओबीआई फ्रेमवर्कसँग जोडिएको छ । पाकिस्तानको चीन विश्वासिलो मित्रको रूपमा रहेको छ । भारतसँग पाकिस्तानको सम्बन्ध चिसो भए जस्तै हालका दिनहरूमा अमेरिकाले पाकिस्तानलाई दिने सहयोग रोकेको जसको फलस्वरूप यी दुई मुलुकबीचको सम्बन्ध पूर्ववत् सुमधुर छैन । तर यसैबीच अमेरिकासँग समेत सम्बन्ध खराब भएकै अवस्थामा पाकिस्तान चीनसँग अरु निकट हुन गएको छ । हालै चीन, पाकिस्तान र अफगानिस्तानबीचमा त्रिपक्षीय साझेदारीको सम्झौता समेत भएको छ । नेपालको वामगठबन्धनको सरकारलाई समेत चीनको राम्रो सद्भाव रहेको मानिएको अवस्थामा नेपालसँगको सम्बन्धलाई अरु विकसित गर्नु पाकिस्तानको लागि स्वाभाविक समेत रहेको छ । नेपालले पनि आफूलाई अप्ठ्यारो पर्दा र दक्षिण एसियामा शक्ति सन्तुलन कायम गर्नका लागि पाकिस्तानसँगको सम्बन्धलाई महìवका साथ लिएको छ ।
नेपालले भारतबाट हतियार ल्याउन अप्ठ्यारो परेपछि सन् १९६२ मा बेलायतबाट खरिद गरिएका राइफल लगायत अन्य सैनिक सामग्रीहरू भारतको बाटो नभएर पाकिस्तानको कराँची हुँदै क्याराकोरमको बाटोबाट नेपाल ल्याएको इतिहास छ । यो घटनाले गर्दा भारतले नेपाललाई दबाब दिएर सैनिक सामग्री सम्बन्धी पत्रचारमार्फत सैनिक सामग्रीसम्बन्धी र सेनासम्बन्धी सम्झौता गर्ने काम गरिएको थियो । सन् १९५० शान्ति तथा मैत्री सन्धिले नेपालमा सैनिक सामग्री भारतलाई जानकारी दिएर मात्र ल्याउन अवरोध गरेकोमा पाकिस्तानको बाटो गरी नेपालले सैनिक सामग्री ल्याइएकोमा भारतले पत्राचारमार्फत नयाँ सम्झौता गराएर नेपाली सेनाका लागि आवश्यक सबै सामग्री तथा तालिम आदिको व्यवस्था भारतद्वारा नै गरिने सम्झौता गराएको थियो । यस्तै नेपाललाई चाहिने सैनिक सामग्रीहरू भारतले नै आपूर्ति गर्ने र भारतले गर्न नसकेमा भारतसँग सहमति गरी तेस्रंो देशबाट आपूर्ति गर्न सक्ने गरी थप व्यवस्था गराएको थियो ।
ओली नेपालको प्रधानमन्त्री हुनसाथ भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीले टेलिफोन गरी भारत आउन निम्ता गरेको र ओलीले समेत मोदीलाई मुक्तिनाथ र जनकपुर भ्रमण गर्न निम्ता दिए लगत्तै भारतीय विदेशमन्त्री सुषमा स्वराज नेपालमा भ्रमण गरेको सन्दर्भ नसकिँदै पाकिस्तानी प्रधानमन्त्री अब्बासीको यो भ्रमण विशेष महìव रहेको छ । नेपाल सार्कको अध्यक्ष राष्ट्र भए पनि नेपालको कर्मचारीतन्त्रले सार्कलाई उपेक्षा गरेकोले राजनीतिक स्तरबाट नै पहल गर्नका लागि समेत यो भ्रमण लक्षित छ । अब्बासीको भ्रमण अकस्मात हुन लागेको देखिए पनि यसको तयारी निकै समय अगाडि नै भएको पनि नेपालले गोप्य राखेको थियो । सम्भवतः विविध कारणले पाकिस्तानी प्रधानमन्त्रीको भ्रमण सार्वजनिक नगरिएको हुन सक्दछ ।
यो भ्रमणमा पाकिस्तानका प्रधानमन्त्रीले सार्कका साथै नेपाल पाकिस्तान सिधा हवाई सेवा, दुईपक्षीय व्यापार, जनस्तरको सम्बन्ध तथा नेपालमा हराएका आफ्ना अवकाश प्राप्त कर्णेल मोहम्मद हबिब जाहिरको खोजीबारेमा कुरा हुनु अस्वाभाविक होइन । साथै नेपालमा वामपन्थीहरूको सरकार समेत मिलेर काम गर्न समेत इच्छा जाहेर गर्ने र वामपन्थी सरकारसँग सम्बन्ध सुधार गर्ने कार्यक्रमका रूपमा पनि यो भ्रमणलाई लिनु अत्युक्ति नहोला ।
नेपाल र पाकिस्तान भौगोलिक तथा ऐतिहासिक कालदेखि नै निकट सम्बन्ध भएका मुलुक हुन् । नेपालको पाकिस्तानसँग कुनै किसिमको समस्या छैन । दुवै मुलुकको चीन र भारतसँग सीमा जोडिएको छ । नेपाल र पाकिस्तानले एकअर्कालाई अर्काे देशले हस्तक्षेप र प्रभुत्वको विरोध गर्दै आएका छन् । पाकिस्तानले नेपाललाई विभिन्न क्षेत्रमा सहयोग गर्दै आएको छ । भरतपुर आँखा अस्पताल पाकिस्तानले बनाइदिएको छ । टेक्स्टाइल फाक्ट्रीहरू दुवै देशको संयुक्त लगानीमा सञ्चालित छ । हिमालयन बैंक पाकिस्तान र नेपालको संयुक्त लगानीमा छ । नेपालका हजारौँ विद्यार्थीले पाकिस्तानमा अध्ययन गरेका छन् । त्यस्तै निजामती र सेनाका अधिकारीहरू पनि पाकिस्तानमा तालिम प्राप्त गरेका छन् । पाकिस्तान नेपालको विश्वासिलो मित्रको रूपमा रहेको छ । पाकिस्तानसँग पर्यटन, व्यापार, संयुक्त लगानी आदि क्षेत्रमा विस्तार दुवै मुलुकका लागि लाभदायक हुने कुरामा
शंका छैन ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना