चुनौतीको भुमरीमा काँग्रेस

shib kumar bhattaraiशिवकुमार भट्टराई


अप्रत्यासित रूपमा प्रतिपक्षमा धकेलिएको नेपाली काँग्रेसको नेतृत्व तहले चुनावी हारको समीक्षा मिहिन ढङ्गले गरेकोे छ । नयाँ संविधान जारी भएपछि अर्थात्, ०७२ असोज यता भएका तीन तहका निर्वाचनमा नेपाली काँग्रेसले बेहोरेको हारको कारण खोतल्न र भावी रणनीति तयार गर्ने विषयमा गम्भीर समीक्षा भएको छ । इतिहासमै लज्जास्पद हारको अनुभव संगालेको गत चुनावी परिणाम काँग्रेस नेतृत्वका लागि गलपासो साबित भएको छ । सङ्घीय संरचनाको स्वरूपमा आएपछि पहिलोपटक सम्पन्न प्रदेश र प्रतिनिधिसभा निर्वाचन परिणामले काँग्रेसलाई सङ्कुचित दायरामा खुम्च्याई दिएको छ । यो अनपेक्षित परिणामले खैलाबैला भएको पनि लामै समय बितिसकेको छ । निर्वाचन परिणाम सार्वजनिक भइसक्दाको अवस्थामा नेताहरू रक्षात्मक बन्न पुगेका थिए । सम्भावित आलोचनाबाट जोगिन सकेसम्म पार्टी केन्द्रीय कार्यसमिति बैठक टार्न नेताको प्रयास भएको हो । तर केही युवा पुस्ताका नेताको दबाबले कार्यसमिति बैठक सुरु भएको छ र बैठकको अजेण्डा निर्वाचन समीक्षाका केन्द्रित बनेको छ ।
गएको साता सुरु भएको कार्यसमिति बैठकले निर्वाचनसम्बन्धी लगभग धेरै विषय र सन्दर्भमा गहन छलफल गरेको खबर सार्वजनिक भइसकेको छ । विभिन्न गुटमा विभक्त काँग्रेसीले चुनावी हारका लागि अर्काे गुटलाई जिम्मेवार ठहर गरेको छ । मुलुकको सबैभन्दा पुरानो र हिजोसम्म ठूलो हैसियतमा रहेको प्रजातान्त्रिक पार्टी भए पनि नेताहरू भने लोकतान्त्रिक मान्यताबमोजिम खुला छलफलमा त्यति विश्वास गर्दैनन् । त्यसैले आलोचनाबाट जोगिन यस्ता बैठक बिरलै बस्ने गरेका हुन्छन् । बैठक बसिहाले पनि मूल विषयभन्दा अन्य विषयमा छलफल केन्द्रित गर्ने परिपाटी रहिआएको छ । यद्यपि प्रजातान्त्रिक प्रणालीको पक्षधर पार्टीभित्र हरेक विषयमा खुला बहस हुनुपर्ने हो । पछिल्लो चरणमा भने यो अभ्यास थप शिथिल र निस्तेज हुने क्रम जारी रहेको अनुभूत गर्न थालिएकोे छ ।
काँग्रेस नेतृत्वमा ठालू प्रवृत्ति नौलो होइन । शीर्ष नेताको तलका कार्यकर्तालाई हली गोठाला ठान्ने पुरानो प्रचलन हो तर समय र परिस्थिति फेरिएको चाल नपाउने जमात अझै झाँगिएको छ काँग्रेसभित्र । बिरालोलाई कोठा थुनेर प्रहार गर्न थालियो भने उसले गर्ने प्रतिकार भयानक हुन सक्छ भने जस्तै काँग्रेस बैठक लामो समय अवरुद्ध गर्न खोज्नु उचित थिएन । हाल जारी कार्यसमिति बैठकमा सबैले आफूलाई लागेका कुरा खुलेर उठाए । एक किसिमले भन्ने हो मन हल्का भएको छ सबैको । तै पनि नेताहरू आफ्नो गुटबाट अझैँमाथि उठ्न भने सकेनन् । चुनावी हारका लागि सबैले अर्कालाई आरोपित गरे । जसले गर्दा सङ्गठनभन्दा गुट बलियो बनाउन नै नेताहरू अग्रसर रहेको प्रतीत हुन्छ । बैठकमा उठेका कतिपय विषयवस्तु ज्यादै सान्दर्भिक छन्, तिनको उचित सम्बोधन भएन भने अर्काे विष्फोट हुने निश्चित छ ।
मुलुक वाम गठबन्धनको पक्षमा लगभग ढल्किसकेको अवस्था हो । गएको चुनावी परिणामले त्यसको पुष्टी गरिसकेको छ । यो अवस्थाको निरन्तरताले नेपाली काँग्रेसले आफूलाई अब्बल देखाउन धेरै काम गर्नुपर्ने अवस्था हो । तर अहिलेसम्मको वस्तुस्थितिको अध्ययन गर्ने हो भने नेपाली काँग्रेसमा लागेको डंढेलो तत्कालै नियन्त्रणमा आउने छाँट छैन । त्यसैले स्वाभाविक छ आउने केही कालखण्ड मुलुकमा वाम पक्षको राप र ताप अझै तेज हुन सक्छ । जसले सबैभन्दा बढी नेपाली काँग्रेसलाई सेक्ने हो । यो अवस्थालाई कसरी अनुकूल बनाउन सकिन्छ भन्नेमा नेतृत्व तहले अझै गम्भीरतापूर्वक सोचेको देखिँदैन । कार्यसमितिको पछिल्लो बैठकमा नेताहरूले उठाएका विषय र मुद्दाले समस्याको हलभन्दा बरु मलजल गर्ने त्रास थपिएको छ । गुटबाट माथि उठ्ने साहस कुनै नेताले गरेको देखिएन । स्वयं पार्टी सभापतिबाट नै गुटको संरक्षण हुने अवस्थामा अरूबाट केही होला भन्ने आशा गर्नु आफैँमा गलत हुनेछ । गुटगत रूपमा अवसरको बाँडफाँट गर्न सभापति स्वयं अग्रसर भएको अवस्थामा समग्र काँग्रेसको स्वरूप कहिले आउला ?
काँग्रेसलाई गुटबाट मुक्त गर्न सकियो भने मात्र अरू गर्न सकिन्छ भन्ने बुझाई नेतृत्व वर्गमा हुनु आवश्यक छ । यसका लागि सबैभन्दा पहिला पार्टीलाई विधानअनुसार चलाउने परिपाटी बसाउनु पर्ने हुन्छ । विधि र विधानबमोजिम पार्टी प्रक्रिया सुरु भयो भने धेरै समस्याको हल आफैँ फेला पर्छ ।
गएको निर्वाचनमा काँग्रेसले धेरै सिट नजिते पनि लोकप्रिय मत भने सबैभन्दा बढी ल्याएको भनेर दङ्ग भएको पाइएको छ । यस्ता फोस्रो तर्कको कुनै अर्थ छैन । हामीले अपनाएको निर्वाचन प्रणालीमा जसले जित्छ उसको मात्र गणना हुने हो । फोस्रा तर्कले आत्मरतिमा रमाउन मात्र काम गर्छ । यस्ता तर्क गर्दा नेतृत्वको बचाउ होला तर त्यो बाँदर भक्तिकै अर्काे रूप हो भन्ने बुझ्न सक्नुपर्छ । गुटको बचाउ हैन, पार्टीको नयाँ जीवन अहिलेको आवश्यकता हो । अहिलेकै प्रवृत्ति र सोच लिएर जाने हो भने अबका धेरै वर्ष नेपाली काँग्रेसले प्रतिपक्षी त्यो सङ्कुचित आकारमा आफूलाई सीमित गर्न बाध्य हुनेछ । अहिले नेपाली काँग्रेसलाई नयाँ शिराबाटै सङ्गठित गर्नुपर्ने बेला छ । पुरातनवादी सोच र शैलीले त्यो परिवर्तन कीमार्थ सम्भव छैन । अब पुराना पुस्तालाई खोपीमा नराखी त्यो उपलब्धि प्राप्ति हुन सक्ने अवस्था छैन । जसका लागि युवा पुस्तालाई नेतृत्व तहमा पु¥याउनु पर्ने अवस्था छ । बुढा पुस्तालाई दुरूपयोग गर्न पल्केका केही अलोकप्रिय छवि भएका नेताहरू भने यसका लागि तगारो बन्न सक्छन् ।
नयाँ पुस्ताबाट मात्रै नेपाली काँग्रेसले नयाँ जीवन पाउन सक्छ । यो विषयमा सबैको एक मत छ तर व्यवहारमा उतार्न भने अझै नेताहरू तयार छैनन् । समयको माग र चाहनालाई बुझ्न सक्ने ल्याकत नभएका स्वार्थी झुण्डले बाधा अड्चन हाल्छन् नै । सधैँ सानो गुटमा रमाउने र आफ्नो औचित्य एवं महìव दर्शाउन सफल काम चोर नेतालाई तह लगाउन सबैभन्दा पहिला गुट भत्काउन युवा पुस्ता एकजुट हुन आवश्यक छ । सुमेरु पर्वत घुम्ने कुमार प्रवृत्तिभन्दा कैलाश वरिपरि फन्को मार्ने गणेश प्रवृत्ति बलियो छ, अहिले पनि । यो प्रवृत्तिलाई ध्वस्त पार्न युवा जमात आफैँ अग्रसर हुनुपर्छ । जसका लागि सबैभन्दा आफैँ गुटबाट मुक्त हुन आवश्यक छ । नेतृत्वले सानो जिम्मेवारी दिने वित्तिकै सबै मुद्दा त्यागेर पछि लाग्ने प्रवृत्ति हरेक युवा नेताले त्याग्नै पर्छ । यस्तो उदाहरण गगन थापा, विश्वप्रकाश पण्डित, बद्री पाण्डे, धनराज गुरुङ वा गुरु घिमिरेले थालिहाल्नु प¥यो । साहस गर्ने जिम्मा पनि स्वयं उनीहरूले नै लिनु आवश्यक छ । फलाम तातेकै बेला हतौडा चलाउनु पर्छ । नत्र सेलाएपछिको प्रहारले आकार परिवर्तन गर्न सक्दैन ।
काँग्रेसको पछिल्लो कार्यसमिति बैठकले पार्टीमा आमूल सुधार गर्नु पर्ने विषयमा राम्रै छलफल गरेको छ । जसका लागि पहिलो सर्तका रूपमा पार्टीभित्र अभूतपूर्व एकता र विश्वासको वातावरण तयार गर्नुपर्छ । त्यो एकता र विश्वासको वातावरण गुट भत्काएपछि मात्र सम्भव छ । यस प्रयोजनका लागि तत्कालै पार्टीले विशेष महाधिवेशन आह्वान गरी बहस गर्नु जरुरी छ । उक्त विशेष महाधिवेशन पार्टीलाई नयाँ शिराबाट अघि बढाउन प्राण वायु बनाइनु पर्ने हुन्छ । विगतका कमी कमजोरीलाई सामूहिक रूपमा स्वीकार गरी नयाँ गति दिन सक्षम नेतृत्व सक्दा मात्रै नेपाली काँग्रेसलाई नयाँ उचाइमा पु¥याउन सकिनेछ ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना