मोदी भ्रमणको निहितार्थ

shib kumar bhattaraiशिवकुमार भट्टराई

भारतीय प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी आज शुक्रबार नेपालको राजकीय भ्रमणमा आउँदै हुनुहुन्छ । भन्नलाई यो भ्रमण विशुद्ध धार्मिक तथा सांस्कृतिक भनिएको छ तर विश्व मानचित्रमा नै सशक्त र प्रभावशाली बन्ने क्रममा रहेको भारतका कार्यकारी प्रमुखको भ्रमणको राजनीतिक अर्थ नहुने कुरै भएन । फेरि शताब्दीयौँदेखि नेपालसँग स्थापना भएको धार्मिक सांस्कृतिक सम्बन्धको बेग्लै महŒव छ । भारतमा भारतीय जनता पार्टीको सरकार बनेपछि दुवै मुलुकबीचको सम्बन्ध विविध कारणले विशेष हुने धेरैले लख काटेका थिए तर व्यवहारमा त्यस्तो अनुभव गरिएन । मोदी प्रधानमन्त्री भएपछि नेपालमा डरलाग्दो रूपमा अघोषित नाकाबन्दी लगाइयो । २०७२ असोज ३ गते तत्कालीन संविधानसभाले संविधान जारी ग¥यो । झण्डै ९० प्रतिशत जनप्रतिनिधिको समर्थनमा जारी भएको सो संविधानलाई मधेशकेन्द्रित दलले स्वीकार्न मानेनन् । त्यसैलाई बल पुग्ने गरी भारतीय पक्षले राष्ट्रलाई नै अघोषित नाकाबन्दी गरिदियो । यसले आमनागरिकले ठूलै सास्ती भोग्नुप¥यो ।
अहिले परिस्थिति फेरिएको छ । भारतीय पक्षले बिस्तारै नेपालको संविधान स्वीकारेको छ । नयाँ राजनीतिक परिवेशसँगै भारतको नेपाल दृष्टिकोण पनि बदलिएको प्रतीत हुन्छ । भारतप्रतिको पुरानो सोच र धारणामा परिवर्तन आयो । झण्डै छ महिना जारी अघोषित नाकाबन्दीले नेपाली अर्थतन्त्र थलै प¥यो । नेपालीका भान्छामा चुलो तताउन समेत मुस्किल भयो तर नेपालीले यसको डटेरै सामना गरे । त्यो घाउ यति गहिरो लाग्यो कि निको हुन चानचुने ओखतीले काम गरेको छैन । अहिले पनि युवापुस्ता नाकाबन्दीको पीडा भुल्न तयार देखिएका छैनन् । यो यथार्थ भारतीय पक्षले भने अहिले राम्रै गरी बुझेको छ । सायद यसै पृष्ठभूमिमा भारत नेपाललाई नयाँ शीराबाट व्यवहार गर्न उत्सुक छ । नाकाबन्दीपछि भारतलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा नागरिक तहबाट आएको प्रतिक्रियाले यो वातावरण तयार गरिदिएको हुन सक्छ ।
संविधान कार्यान्वयनका क्रममा गएको वर्ष भएका तीनवटै तहका चुनावमा वाम पक्षको वर्चस्व देखियो । खासगरी प्रदेशसभा र प्रतिनिधिसभा निर्वाचनमा ठूला दुई वामपन्थी दलबीच भएको गठबन्धनले पाएको प्रचण्ड बहुमत मतदाताको तहबाट नाकाबन्दीको जवाफ थियो । त्यसलाई मोदी सरकारले मिहिन ढङ्गले विश्लेषण गरेको अनुभूति भएको छ । नेपालमा नयाँ सरकार गठन हुनुपूर्व नै भारतीय विदेशमन्त्री शुष्मा स्वराजको नेपाल भ्रमण र ‘प्राइमिनिस्टर इन वेटिङ’ का रूपमा रहनुभएका एमाले अध्यक्ष के.पी. ओलीसँगको विशेष भेट र छलफलले गङ्गाजीमा धेरै पानी बगिसकेको झलक दिएको हो । साथै, वाम गठबन्धनको सरकार निर्माण भएपछि भारतीय सत्ताधारीको नेपालप्रतिको दृष्टिकोणमा १९० डिग्रीको परिवर्तन आएको बुझ्न अब कठिन भएन । यसै प्रसङ्गमा भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको यो भ्रमणले नेपालसँगको सम्बन्धमा नयाँ आयाम थप्ने विश्वास गरिएको छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्रीको यो भ्रमणलाई दुवै पक्षले विशुद्ध धार्मिक र सांस्कृतिक आवरण दिए पनि भित्री रहष्य सम्बन्ध सुधारको वातावरण तयार गर्न नै केन्द्रित रहेको छ । देखाउनका लागि मोदीले धार्मिक तीर्थस्थल जानकी मन्दिरको दर्शन गरेर नेपाल भ्रमण थाल्दै हुनुहुन्छ । आज बिहान बिहारको पटनाबाट भारतीय सेनाको हेलिकोप्टरबाट नेपालको जनकपुर ओर्लने कार्यक्रम छ । साथै उहाँले जानकी मन्दिरको पूजाआजा गरेर मात्रै अरू कार्यक्रममा सहभागिता जनाउने हुनुभएको छ । पूजालगत्तै नजिकै रहेको १२ बिगाह रङ्गभूमिमा उहाँको नागरिक अभिन्दन गरिने कार्यक्रम प्रदेश सरकारले तय गरेको छ ।
त्यसपछि उहाँ काठमाडौँ आउने कार्यक्रम रहेको छ । काठमाडौँ ओर्लिएलगत्तै उहाँ आरध्यदेव श्रीपशुपतिनाथको दर्शन गर्न जाने कार्यक्रम रहेको बताइएको छ । लगत्तै उहाँलाई टुँडिखेलमा ‘गार्ड अफ अनर’ दिने तय भएको छ । अनि मात्र उहाँले राजनीतिक नेताहरूसँगको भेटवार्ता गर्ने बताइएको छ । सोही रात प्रधानमन्त्री ओलीले भारतीय समकक्षीको सम्मानमा रात्रिभोजको आयोजना गर्ने हुनुभएकोे छ । यसै सन्दर्भमा पूर्व प्रधानमन्त्री र राजनीतिक दलका शीर्ष नेताहरूसँग भेटवार्ता गर्ने कार्यक्रम बनाइएको छ ।
नेपालको दुई दिने भ्रमणका क्रममा जनकपुरबाटै रामायण सर्किटको संयुक्त शिलान्यास गरिने छ । यस्तै जनकपुरबाट राम जन्मभूमि अयोध्याका लागि बस सेवाको संयुक्त रूपमा उद्घाटन गर्ने कार्यक्रम निर्धारण भएको छ । भारतीय प्रधानमन्त्री आफ्नो सुरक्षाका लागि भारतीय सेनाकै हेलिकोप्टरको प्रयोग गर्ने हुनुभएको छ । यसका लागि भारतबाटै तीनवटा सेनाका हेलिकोप्टर आइसकेका छन् । यद्यपि, नेपाल भ्रमणका क्रममा नेपाली सेनाले पनि भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको हवाई तथा स्थल सुरक्षा गर्ने तयारी छ । मोदीले आफू चढ्ने बुलेटप्रुफ गाडी पनि उतैबाट बन्दोबस्त गराइसक्नुभएको छ । यसले नेपाली पक्षको सुरक्षा व्यवस्था गतिलो नभएको सन्देश प्रवाह हुने खतरा रहेको छ ।
भ्रमणका बेला अरुण तेस्रो जलविद्युत् आयोजनाको संयुक्त रूपमा उद्घाटन, बहुचर्चित जलमार्ग, रेलमार्ग र कृषि अनुसन्धान सम्बन्धमा सहमति हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ । नेपालले मोदीलाई दुई सातापछि बोलाउन चाहेको खबर सार्वजनिक भएको थियो तर स्वयं भारतीय प्रधानमन्त्रीले चाँडो आउन चाहेको बुझियो । त्यसैले नेपाली पक्षले भ्रमणलाई फलदायी बनाउन एजेन्डा तयार गर्न पाएन । तैपनि दुई पक्षबीच हुने औपचारिक कुराकानीका क्रममा केही मुद्दाबारे छलफल हुने बताइएको छ । विगतमा नेपाली प्रधानमन्त्री ओली नेतृत्वको सरकारले गरेका सम्झौता कार्यान्वयनको विषयले छलफलमा स्थान पाउने सम्भावना छ । यसैगरी, तराईको डुबान समस्या, विराटनगरस्थित चेकप्वाइन्ट हटाउने सन्दर्भ, पेन्सन वितरणलगायतका विषयमा नेपाली पक्षले कुरा उठान गर्ने तयारी गरेको बुझिएको छ ।
भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको नेपाल भ्रमणले नेपाललाई एकपटक फेरि विश्वमा चर्चित भने पक्कै बनाउने छ । खासगरी जनकपुरस्थित जानकी मन्दिर र मुस्ताङमा रहेको मुक्तिनाथ दर्शनले विश्वभरिका हिन्दुहरूलाई तान्ने काम गर्ने छ । धार्मिक पर्यटन प्रवद्र्धनमा यसले ठूलो प्रभाव पार्ने छ । यो चानचुने उपलब्धि होइन । भारतीय मिडियाको पहुँच व्यापक छ । मोदी भ्रमणका क्रममा भारतका चर्चित र ठूला लगानीका मिडिया पहिल्यै नेपाल आइसकेका छन् । उनीहरूले भारतीय प्रधानमन्त्री सरिक हुने सबै कार्यक्रममा प्रत्यक्ष प्रशारण गर्ने बताइएको छ । यसले नेपालको धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्यटनको विकास र विस्तारमा बल पुग्ने छ ।
मोदीले आफ्नो राजकीय भ्रमणलाई विशुद्ध धार्मिक र सांस्कृतिक आवरण दिए पनि भारतीय मिडियाले भने राजनीतिक उद्देश्य पूरा गर्ने अवसरका रूपमा व्याख्या गरेका छन् । भारतीय प्रम मोदीको नेपाल भ्रमणको प्रत्यक्ष प्रशारण गर्न भारतका विद्युतीय सञ्चारमाध्यमका प्रतिनिधि विशेष टोलीका साथ आइसकेका छन् । भोलि मे १२ मा भारतको कर्णाटक राज्यसभाका लागि मतदान हुँदैछ । निर्वाचन आचारसंहिता लागिसकेका बेला भारतीय प्रम मोदी गर्ने भाषण कर्णाटकमा पनि प्रशारण हुनेछ । जनकपुर र काठमाडौँमा उहाँलाई गरिने नागरिक अभिनन्दनका बेला भारतीय प्रमले गर्ने सम्बोधन विभिन्न टेलिभिजनमार्फत प्रत्यक्ष प्रशारण हुने छ । यसबाट भारतीय जनता पार्टीलाई राजनीतिक लाभ पुग्ने स्वयं भारतीय मिडियाले दाबी गरेका छन् । बीबीसीको हिन्दी अनलाइन सेवाले यस्तो दाबी गरेको छ । यसबाट मोदीले दोहोरो लाभ लिने अनलाइनमा उल्लेख छ । मतदाता समक्ष प्रत्यक्ष प्रशारणमार्फत भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीले मनोवैज्ञानिक प्रभाव पार्ने अनुमान गरिएको छ । यस्तो स्थितिमा भारतीय राजनीतिमा कस्तो प्रतिक्रिया आउला, त्यो बेग्लै पक्ष हो ।
जे भए पनि भारतीय प्रधानमन्त्री मोदीको यो भ्रमणले विगतका तीतो पखाल्न थोरै नै सही काम गर्ने विश्वास गर्न सकिन्छ । विश्वासको वातावरण तयार गर्न यो भ्रमण अवश्य नै उपलब्धिमूलक हुने छ । खासगरी नाकाबन्दी गरेर नेपालीलाई पु¥याइएको चोटको घाउ पुर्न यो भ्रमणले सकारात्मक पक्षको उजागर गर्न योगदान दिनेछ । साथै दुवै देशका नागरिक तहमा स्थापना भएको सम्बन्धलाई बलियो बनाउन पनि यो भ्रमण फलदायी हुने विश्वास गर्न सकिन्छ ।

 

 

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना