सीमावर्ती क्षेत्र दरुवा अखडा बन्दै

सुरेशकुमार यादव

सिरहा, कात्तिक २० गते । भारतको विहार राज्यमा मदिरा (रक्सी) मा दुई वर्षअघि प्रतिबन्ध लगाएपछि नेपालको तराई मधेसका सीमावर्ती क्षेत्र विहारका दारु पिउने(दरुवा)को अखडा जस्तै बनेको छ ।
सीमा क्षेत्रका झोपडीका मदिरा पसल अहिले झकिझकाउ छन् । कुनै विशेष समारोहका लागि बनाइएका स्वागतद्वार जस्तै गरी दारु पसलका बोर्ड सजाइएका छन् । साँझ परेसँगै सीमा पारी र वारिकै पनि दरुवाहरूको भीडभाड बढ्छ ।
रङ्गीचङ्गी बत्ति बल्न थाल्छन्, हिन्दी गीत बज्न थाल्छन् अनि संसाँझै सुनसान हुने सीमाका बजार मध्यरातसम्म गुल्जार हुन्छन् । दिनभरि सुनसान रहने नेपालको तराई मधेस क्षेत्रका बजारहरू साँझ परेपछि झिलिमिलि हुन्छ । जब साँझ पर्छ अनि भारत विहारका नाकाबाट दारुका पारखी नेपाल आउन थाल्छन् । madira
सीमापारिका कोही मोटरसाइकलमा आउँछन् भने कोही हिँडेरै आउँछन्, कोही गाडी लिएर नै आउने गरेका छन् । तराई मधेसको सीमावर्ती क्षेत्रमा अहिले सबभन्दा बढी फस्टाएको बजार मदिरा (रक्सी) नै हो ।
विगतको भन्दा ६० प्रतिशतले मदिराको विक्री बढेको सिरहा इटाटारका मदिरा व्यवसायी राजकुमार यादव बताउनुहुन्छ । नेपाल भारतको सीमामा टाँसिएको पसलमा विगत १० वर्षदेखि मदिराको व्यवसाय गर्दै आउनुभएका यादव भन्नुहुन्छ, ‘विहारमा मदिरामा प्रतिबन्ध लगाएपछि विक्री ह्वातै बढेको छ ।’
नेपाली पनि के कम ?
सीमावर्ती क्षेत्रमा खुलेका विभिन्न मदिरा पसलमा विहारका मात्र होइन, नेपाली ग्राहक पनि हुन्छन् । सिरहाका सीमावर्ती औरही गाउँपालिकाका स्थानीय श्रीदेव यादव भन्नुहुन्छ,‘पसल नहुँदा खोजी खोजी खाने युवा अहिले यस्तो भव्य पसल खुलेपछि नखाने कुरै हुँदैन, विहारी ग्राहक जस्तै नेपाली ग्राहक पनि त्यहाँ पुग्छन् ।’
विहारमा मदिरा प्रतिबन्धित भएपछि त्यहाँ अपराधको घटनामा कमी आएको छ तर नेपालमा वृद्धि भएको छ । खासगरी यो दुई–तीन वर्षको अवधिमा तराई मधेसमा अपराधको घटनामा पनि वृद्धि भएको छ ।
तराई मधेसमा हुने अपराधका घटनामा नेपाल र भारत दुवैतिरको संलग्नता देखिएको छ । यी घटना मदिराकै कारण भएको हो भनी अनुमान गर्न सकिन्छ तर त्यसको तथ्यगत पुष्टि गर्न नसकिने स्थानीय नेता नवलकिशोर यादव बताउनुहुन्छ ।

रोक्न सकिन्न
विहारबाट यसरी हुलका हुल रक्सी खान आउनेलाई न नेपालले रोक्न सकेको छ न भारतले । भारत विहार लदनियाँ थानाका थानाअध्यक्ष मनोजकुमार यादव भन्नहुन्छ, ‘बोर्डर छिरेर नेपालमा गएर रक्सी खानेलाई रोक्ने अधिकार हामीलाई छैन, तर विहारमा रक्सी खाएको भेटियो वा रक्सी बोकेको भेटियो भने हामी कारवाही गर्छौं । तर नेपाल गएर रक्सी नखानुस् भन्ने वा त्यहाँ गएर खाएकालाई रोक्ने अधिकार हामीसँग छैन ।’
रक्सी खाएर हुने सानातिना अपराधमा कमी आएको बताउँदै उहाँले नेपालको सीमावर्ती क्षेत्रमा मदिरा पसल खुल्नु नेपालको कमजोरी रहेको बताउनुभयो ।
विहारमा पनि छ्यापछ्याप्ती
नेपाल–भारतको सीमाभन्दा तीन किलोमिटर टाढा पसल खोल्ने दुई देशबीच सहमति भएको छ । तर नेपालको तर्फबाट सीमामा टाँसिएर पसल खोलिएको छ, यसमा आफूहरूले केही गर्न नसकिने थानाअध्यक्ष यादवले बताउनुभयो ।
‘सीमामा खटिएका नेपाली सुरक्षाकर्मीले यसको निगरानी गर्नुपर्ने हो’, उहाँले भन्नुभयो, नेपालको पसल हामीले कसरी बन्द गराउन सक्छौं ? हामीले विहारमै यति मदिरा समातेका छौं कि राख्ने गोदाममा पनि ठाउँ छैन ।’
तर, विहारकै मिर्जापुर निवासी कृष्णा यादव भन्नुहुन्छ, विहारमा मदिरामा प्रतिबन्ध लागे पनि यहाँ छ्यापछ्याप्ती पाइरहेका छन् । पहिला पहिला पसलमा गएर खानुपथ्र्यो अहिले त पसलेले घरमै ल्याइ दिन्छन् ।’
त्यसरी पसलेले विना प्रहरीको सहयोगले घरसम्म रक्सी ल्याउन नसकिने यादवको दावी छ । विहारका प्रहरीले पनि मदिरा विक्रिवितरणमा सहयोग पु¥याईरहेको उहाँको दावी थियो ।
गोदामभरि रक्सी
विहार प्रहरीले रक्सी समातेपछि त्यसलाई नष्ट गर्दा किसानको बालीलाई क्षति गरेको थियो । त्यसविरुद्ध किसानले आन्दोलन गरेपछि अहिले रक्सी समातेर राख्ने गरिएको छ । यसले प्रहरी चौकी (थाना) का गोदामहरू भरिसकेको छ । त्यहाँबाट पनि लुकाई छिपाई विक्री वितरण भइरहेको स्थानीयहरूको आरोप छ ।
सिरहा जिल्ला प्रहरी कार्यालयका प्रहरी उपरीक्षक (एसपी) जीवनकुमार श्रेष्ठ भन्नुहुन्छ, अवैध रूपमा खुलेका रक्सी पसललाई बन्द गराएका छौं, तर जसले अनुमति लिएर नै पसल खोलेका छन् त्यसलाई हामीले रोक्न मिल्दैन ।’
सीमासँग टाँसिएरै मदिरालय खुलेका छन् तर सबैसँग अनुमति रहेको बताउँदै एसपी श्रेष्ठले सबै कार्य प्रहरीले गर्न नसक्ने बताउनुभयो ।
‘अनुमति दिनेले पनि कहाँ पसल खोल्नुपर्ने कहाँ खोल्न नहुने कुराको मापदण्ड बनाउनुपर्ने हो’, उहाँले भन्नुभयो, सीमावर्ती क्षेत्रमा रक्सी व्यापार बढेको छ, विहारबाट पनि थुप्रै मान्छे खान आइरहेका छन् तर हामीले कानुनी रुपमा केही गर्न सक्दैनौं ।’
सीमा क्षेत्रभन्दा तीन किलोमिटर टाढा पसल खोल्नुपर्ने भारतीय सुरक्षाकर्मीको दावीलाई एसपी श्रेष्ठले अस्वीकार गर्नुभएको छ । तीन किलोमिटर टाढा पसल खोल्नुपर्ने लिखित सहमति कही भएको छैन, व्यवहारिक रूपमा भएको होला तर त्यो व्यवहारीक सहमति लागू गराउने निकाय प्रहरी मात्र होइन, उहाँले भन्नुभयो,‘हामीले शान्ति सुरक्षा हेर्ने मात्र हो, कति किलोमिटरमा पसल खोल्नुपर्ने हो, कतिमा खोल्न नहुने हो त्यो हामीले हेर्ने होइन ।’
मदिरामुक्त प्रदेश
यता, प्रदेश २ का आन्तरिक मामिला तथा कानुन मन्त्री ज्ञानेन्द्र यादवले सीमावर्ती क्षेत्रमा खुलेका मदिरा पसलहरू चाँडै बन्द हुने दावी गर्नुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो, प्रदेश सरकारले सीमावर्ती क्षेत्रमा खुलेका मदिरा पसलहरूको बारेमा सम्पूर्ण अध्ययन पूरा गरिसकेको छ । कुन पसल कहाँ खुलेको छ, त्यहाँ कसरी विक्रीवितरण भइरहेको छ । त्यहाँ कहाँ कहाँबाट रक्सी आउँछ, कहाँ कहाँबाट ग्राहक आउँछन् लगायतका विषयमा हामीले अध्ययन गरिसकेका छौं । अब चाँडै नै हामी कार्यान्वयनमा जान्छाँै ।’
अहिले प्रदेश सरकारसँग आफ्नो प्रहरी प्रशासन नरहेकाले केही ढिलाई भएको बताउँदै उहाँले सङघीय प्रहरी प्रशासनसँग समन्वय गरेर मदिरा विक्री वितरणमा नियन्त्रण गर्ने प्रयास भइरहेको दावी गर्नुभयो ।
उहाँले भन्नुभयो, जुन दिन प्रदेश सरकारको मातहतमा प्रहरी प्रशासन आउँछ, त्यसको पहिलो काम नै मदिरा पसल बन्द गराउने हुन्छ । मदिरा मुक्त प्रदेश बनाउने हो ।’


मातेपछि नेपालमै बास
नेपाल–भारतको सीमावर्ती क्षेत्रमा खुलेका अधिकांश पसलहरू सीमामा टाँसिएर खुलेका छन् । कतिपय यस्ता पसलहरू पनि छन् जो सय मिटर पनि टाढा छैन । पर्साको वीरगञ्ज, बसपार्क, मुर्ली, पानीटङकी, पावरहाउस, परवानीपुर ड्राईपोर्ट, विन्दवासिनी, गर्दौल, पोखरिया, लगडी भिस्वा लगायतको बजारमा मदिरा सेवन गरी विहारीहरू अबेर राति फर्किने गरेका छन् ।
मदिराले मातेर जान नसकेकाहरू आफन्त कहाँ बस्छन् या कुनै होटलमा बसेर भोलिपल्ट जाने गरेका छन् । सिरहाको माडर, लगडी, इटाटार, दरहैया, बरियारपट्टी, सप्तरीको कोशी व्यारेज, भन्टाबारीसम्म विहारका बासिन्दा रक्सी खान आउने गरेका छन् ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना