जीवजन्तुका लागि पनि असह्य गर्मी


चाँदनी हमाल

janwarकाठमाडौँ, असार ३ गते । जेठमा नभएको गर्मी असार लाग्दै गर्दा धपक्कै बलेको छ । मानिसलाई मात्र हैन, स्वतन्त्र आकाश र जङ्गलमा विचरण गर्ने प्राणीका लागि पनि गर्मी असह्य बनेको छ ।
सहरतिर विचरण गर्ने चराहरू गर्मी सहन नसकेर नेपालगञ्ज बजारक्षेत्रमा चरा सडकमा खसेर मरेकोे स्थानीय बताउँछन् । “सहरमा चरा खसेर मरेको मैले पनि थाहा पाएँ”, बाँके राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत युवराज रेग्मीले थप्नुभयो, “निकुञ्जभित्र भने हामी गर्मीबाट संरक्षण गर्ने अभियानमा छौँ । ” केही समयअघि डढेलोले वन्यजन्तु तर्साएको थियो । लगत्तै बढेको गर्मीले घनाजङ्गलमा बस्ने वन्यजन्तु होस् वा चराचुरुङ्गी आलसतालस परिरहेका छन् । त्यसक्षेत्रमा यतिबेला ४२ र ४३ डिग्री सेन्टिग्रेडको आसपासमा तापक्रम रहने गरेको छ ।
प्रमुख संरक्षण अधिकृत रेग्मीका अनुसार वन्यजन्तु र पक्षीले हिजोआज मध्य दिउँसो सयर गर्न र आहारा चर्न छाडेका छन् । “चराहरू साँझ, बिहान आहारा खाएर दिउँसो रुख, झाडीको शीतलमा आराम गर्न थालेका छन्,” रेग्मीले भन्नुभयो, “सुक्खा क्षेत्रमा घाँसेमैदानको विकाससँगै पोखरीमा पानी भरेर प्यास मेटाइदिने प्रयास गरिरहेका छौँ । ” उहाँका अनुसार यस वर्षमात्र निकुञ्जमा ७५ वटा पोखरी खनिए । जसमा तीन स्थानको प्राकृतिक स्रोतबाट पानी ल्याइएको छ । यसैपाला सञ्चालनमा ल्याइएको सोलार पम्पबाट पनि पोखरीमा पानी भरिएका छन् ।
चितवनमा पनि यतिबेला ४० डिग्री आसपास तापक्रम पुगिसकेको छ । देशकै पुरानो चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका वन्यजन्तु र चराचुरुङ्गी चिसोको खोजीमा सिमसार आसपास पुगेका छन् । पर्सा र बाँकेको जस्तो अति गर्मी यहाँको निकुञ्जभित्र नभएको चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत वेदकुमार ढकालले जानकारी दिनुभयो । तथापि सिमसार र पानीको स्रोत टाढा रहेका स्थानका वन्यजन्तु र पक्षी अप्ठ्यारोमा पर्छन् ।
“अझ आहाल खेल्ने वन्यजन्तुका लागि त्यस्तो स्थान गर्मीमा असह्य हुन्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “त्यस्ता स्थानका वन्यजन्तु जोगाउन कृत्रिम पोखरी बनाइएका छन् । ” वर्षा नदी नभएका स्थानमा कृत्रिम पोखरी वन्यजन्तुका लागि वरदान हुने उहाँ बताउनुहुन्छ । चितवन राष्ट्रिय निकुञ्ज उत्तर र पश्चिममा नारायणी, पूर्वमा राप्ती र दक्षिणमा रिउ नदीले घेरिएको छ । जसका कारण पनि यहाँ पानीको स्रोत राम्रो छ । त्यो पानी लगेर समयमै वन्यजन्तुको संरक्षण गर्न निकुञ्जका भित्री भागमा यस वर्ष ६० वटा कृत्रिम पोखरी थपिएका छन् । यसअघि बनाइएका सयौँ पोखरीको मर्मत सम्भारमा निरन्तरता दिइएको ढकालले जानकारी दिनुभयो ।
अन्यत्रभन्दा बढी सुक्खा रहेको पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्जका वन्यजन्तु जोगाउन निकुञ्जका पदाधिकारी आफैँ पानी ओसार्र्दै छन् । वन्यजन्तुको बास बढेसँगै आरक्षबाट निकुञ्जमा परिणत भएको निकुञ्जको सबैभन्दा ठूलो समस्या गर्मी र पानीको अभाव रहेको निकुञ्जका प्रमुख संरक्षण अधिकृत अमिर महर्जनले बताउनुभयो । “ट्याङ्करमा पानी ओसारेर वन्यजन्तुलाई खुवाउँदैछौँ,” महर्जनले भन्नुभयो, “सिमेन्टको पोखरीमा पानी जम्मा पारेर वनभित्रका पोखरीमा पु¥याएका छौँ । ” पानीको अभाव हेरी कहिले दिनदिनै र कहिले दिन बिराएर ट्याङ्करले पानी ओसार्ने गरेको छ । उहाँका अनुसार सुक्खामा पानीको अभाव पूरा गर्न यसैपाला सातवटा सिमेन्टका पोखरीमा पानी जम्मा गर्न थालिएको हो ।
यसपाला निर्माण गरिएको ६० र विगतका गरी त्यहाँ लगभग ७० पोखरी छन् । “तर सबै पोखरीमा पानी छैन,” महर्जनले थप्नुभयो, “चालू आर्थिक वर्षमा बनेका पोखरीमा अर्को वर्षभरिमा पानी भर्ने योजना छ । ” जसका लागि प्राकृतिक स्रोत र सोलार पम्पको प्रयोग गरिनेछ । पर्सा क्षेत्रमा ३६ देखि ३८ डिग्री सेन्टिग्रेड तापक्रम रहने गरेको छ । सुक्खा क्षेत्रमा पानीको व्यवस्थापन गर्ने राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण विभागको छुट्टै व्यवस्था छैन । सम्पूर्ण बजेटबाट सबै निकुञ्जमा आवश्यक समस्या समाधानको प्रयास गरिन्छ ।
विभागको आफ्नै पहलमा गर्मीमा पानीको उपलब्धता गराउने उद्देश्यले तराईका निकुञ्जलाई लक्षित गरी पोखरी निर्माण गर्न बजेट दिइएको विभागका प्रवक्ता विष्णुप्रसाद श्रेष्ठले बताउनुभयो । उहाँका अनुसार गर्मी अत्यधिक हुने तराईबेल्ट छोएका बर्दिया, बाँके, शुक्लाफाँटा, कृष्णसार, चितवन र पर्सा राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा कोसीटप्पु वन्यजन्तु आरक्षमा कृत्रिम पोखरी निर्माण गरिएका हुन् । “सिमसार र पानीका स्रोतका साथै दलदल पनि छैन त्यस्ता स्थानमा पोखरी बनाइन्छ,” श्रेष्ठले भन्नुभयो, “जहाँ आहाल खेल्न र पानी पिउन वन्यजन्तुका लागि सहज हुन्छ । ”
गैँडा, हात्ती, अर्ना र गौरीगाई आहाल खेलेर गर्मीमा अनुकूलन गर्छन् । उहाँका अनुसार यसवर्ष बाँके, बर्दिया र पर्सामा ६०–७० वटा र चितवनमा ८० वटा पोखरी निर्माणको बजेट दिइएको छ । “सहरी क्षेत्रमा चराका लागि छोटो छोटो दूरीमै पानी राखिदिनुपर्छ,” उहाँले भन्नुभयो, “वनमा सहरमा भन्दा रुखबिरुवाको छायाँमै घुमेर पनि कृत्रिम र प्राकृतिक स्रोतको पानी खोजेर पिउन सक्छ । ” चालू आर्थिक वर्षमा नेपालभरका निकुञ्जका लागि पाँच सयवटा पोखरी बनाउन बजेट दिइएको छ ।

थप समाचार
प्रतिकृया
नाम

ईमेल

ठेगना


Copyright © 2014, Gorkhapatraonline.com. All rights reserved. | Developed by: Young Minds