नयाँ यात्राको थालनी
लोकतन्त्रका कैयौँ आयामलाई समेट्ने गरी एउटा भनाइ छ, ‘मतदानमा जति भावना सलबलाउँछन् उत्ति नै विवेकपूर्ण छाल आउँछन्...।’ लोकतन्त्रको एउटा आकस्मिकतालाई नेपालीले निर्वाचनका रूपमा उत्साहपूर्ण अपनाएका छन् । भयावह अनि अनिश्चितताको एउटा गहिरो अँध्यारोबाट अब हामी लोकतन्त्रको एउटा उज्यालोतर्फ अघि बढेका छौँ । यो निर्वाचन सामान्य निर्वाचन थिएन अर्थात् हामीले यो निर्वाचन सामान्य समयमा गरेका वा भाग लिएका होइनौँ । एउटा भयावह स्थितिले घेरेको समयमा त्यसको निकासका रूपमा फागुन २१ को व्यग्रता थियो; जसला
महिला सशक्तीकरणको तस्बिर
नेपालको जनसाङ्खिक संरचनामा २,९१,६४,५७८ कुल जनसङ्ख्यामा महिलाको जनसङ्ख्या १,४९,११,०२७ रहेको छ । प्रतिशतका हिसाबले ५१.१ प्रतिशत रहेको छ । लैङ्गिक विकासको आयामले विश्लेषण गर्दा स्रोतसाधनमा पहुँच, सामाजिक सहभागिता, आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर, राजनीतिक सुझबुझ र नागरिक चेतना जस्ता विषयमा हुने गुणात्मक विकासलाई महिला सशक्तीकरण भनेर बुझ्न सकिन्छ
एसइईमा विद्यार्थीको तयारी
राष्ट्रिय परीक्षा बोर्डले सञ्चालन गर्ने कक्षा १० को माध्यमिक शिक्षा परीक्षा (एसइई) २०८२ चैत १९ देखि सुरु हुँदै छ । बोर्डले परीक्षाको समयतालिका पनि प्रकाशित गरिसकेको छ । देशभरका करिब पाँच लाख विद्यार्थी यस राष्ट्रिय परीक्षामा सहभागी हुने तयारीमा छन् । सातै प्रदेशका विद्यार्थीले एउटै प्रश्नपत्र, एउटै मापदण्ड र समान मूल्याङ्कन प्रणाली अन्तर्गत परीक्षा दिनु नै यसको प्रमुख विशेषता हो । यसले राष्ट्रिय एकरूपता
पहिलो प्राथमिकता रोजगारी
परनिर्भरताको परिणाम सधैँ दुःखदायी र पीडादायी नै हुन्छ । परनिर्भरताले व्यक्तिको स्वाभिमान र देशको स्वाधीनता दुवै सङ्कटमा पर्छ । आर्थिक, सामाजिक र राजनीतिक कुनै पनि परनिर्भरतालाई पर राख्नै पर्छ तर विदेशमा गएर नकमाए कतिपय नेपालीको घरमा चुलो बल्दैन । विदेशीले ऋण र अनुदान नदिए हाम्रो अर्थतन्त्र चल्दैन । विदेशबाट उपभोग्य वस्तु आयात नगरे हाम्रो छाक टर्दैन । विदे
लोकतन्त्रको अग्निपरीक्षा
लोकतन्त्रको विगत, वर्तमान र भविष्यको चर्चा विश्वव्यापी रूपमा नै हुन्छ । राज्य, जनता र राजनीतिक दलका लागि ओजिलो र सर्वाधिक रुचिको शब्द लोकतन्त्र । लोकतन्त्र आफैँमा बृहत, बहुआयामिक र अविछिन्न प्रणाली हो । राज्य फरक होलान्, लोकतन्त्रको स्वरूप फरक होला तर सायदै कुनै राज्य लोकतान्त्रिक प्रणाली र संस्कारभन्दा बाहिर रहन सक्दैन । कुनै रा
आशा र भरोसाको निर्वाचन
आज प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन हुँदै छ । निर्वाचनको सम्पूर्ण तयारी पूरा भएको छ । आशा गरौँ, निर्वाचन सफलतापूर्वक सम्पन्न हुने छ । यो निर्वाचनलाई विगतको असफलता र भविष्यको प्रतिस्पर्धाका रूपमा पनि हेर्ने गरिएको छ । नयाँ र पुरानाबिचको गज्जबको प्रतिस्पर्धा हुँदै छ । पुराना दल पनि नयाँ बनेर आएका छन् भने चुनावकै लागि केही दल खुलेका छन् । निर्वाचनमा पुराना दल अनुभव, सङ्गठन र राज्य सञ्चालनको अभ्यास बोकेर मैदानमा उत्रिएका छन् । हो, पाका पुस्ताको कदर गर्न सक्नु पर्छ । मुलुकमा प्रजातन्त्र, लोकतन्त्र–गणतन्त्र स्थाप
शान्तिका लागि बल प्रयोग
अमेरिकाका राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बल प्रयोग गरेर शान्ति ल्याउने नीति अख्तियार गर्नु भएको छ । यो नीति आफैँमा जोखिममुक्त छैन । तत्कालका लागि भने यस नीतिले जोखिम मोलेर भए पनि परिणाम देखाउँछ । विश्वकै सर्वाधिक शक्तिशाली अमेरिकासँग अत्याधुनिक प्रविधियुक्त सैन्य शक्ति छ । स्थल सेनाभन्दा पनि हवाई सेना र जल सेना अब्बल छ । अमेरिकी सेनाले वि
निर्वाचनमा संयमित सञ्चार
प्रतिनिधि सभाको निर्वाचन आज बिहीबार बिहान ७ बजेदेखि साँझ ५ बजेसम्म हुँदै छ । पाँच वर्षका लागि देशको नीति, कानुन र दिशानिर्देश तय गर्ने जनप्रतिनिधि छान्ने दिन हो आज । स्वतन्त्र, निष्पक्ष, भयरहित र विश्वसनीय वातावरणमा निर्वाचन सम्पन्न गर्नका लागि देशभर निर्वाचन केन्द्रित सुरक्षा व्यवस्था कडा गरिएको छ । एकीकृत सुरक्षा योजनामा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी, राष्ट्रिय अनुसन्धान विभाग र निर्वाचन प्रहरीको बाक्लो तैनाथी खटाइएको छ । ७९ हजार ७२७ नेपाली सेना, ७५ हजार ७९७ नेपाल प्रहरी, ३४ हजार ५६७ सशस्त्र प्रहरी, ७९ हजार ७२७
नेपाली महिलाको सङ्घर्ष, साहस र सपनाको कथा
देश यतिबेला चुनावी सरगर्मीले तातेको छ । चुनावी माहोलले देशको राजनीतिक तापक्रम उच्च हुँदै गर्दा उम्मेदवारी घोषणा, सभा, सम्मेलन र राजनीतिक तछाडमछाडको भीड सकेर अर्को महत्त्वपूर्ण दिन चुपचाप आइपुगेको छ ।
बदलिँदो परिवेशको कूटनीति
राष्ट्रको जीवनमा विदेश नीति निकै महत्वपूर्ण हुन्छ । अर्को मुलुक र बाह्य संस्थासँग आफ्नो सम्बन्ध र स्वार्थ विस्तार गर्न मुलुकहरू वैदेशिक नीति अवलम्बन गर्छन् । साना र अल्पविकसित मुलुक विदेश नीतिमार्फत आफ्नो आन्तरिक विकास र बाह्य सम्बन्ध विस्तार गर्छन् भने विकसित मुलुक आफ्नो प्रभाव र प्रभुत्व विस्तारका साथ सम्बन्ध पनि विस्तार गर्छन् । नेपालले पनि राष्ट्रिय एकीकर
बेथिति अन्त्यको प्रस्थानविन्दु
काठमाडौँको चाबहिल, बौद्ध, जोरपाटी धेरै भिड हुने क्षेत्रमध्येमा पर्छन् । रत्नपार्कबाट छुट्ने गाडी गौशाला, चाबहिल, जोरपाटी हुँदै मूलपानी पुग्छ । यदि त्यो गाडी छुट्यो भने अर्को गाडी पाउन २० मिनेटदेखि आधा घण्टाभन्दा बढी नै कुर्नु पर्छ । जबकि अन्य माकलबारी, गोकर्ण, नाम्गेल, सुन्दरीजल जाने गाडीहरू प्रत्येक दुई मिनेटमा छुट्छन् । गाडीको यस्तो असमान वितरणले यात्रु अ
स्वच्छ निर्वाचनका आधार
आचारसंहिता भनेको कुनै संस्था, सङ्गठन, कार्यालय, विद्यालय वा निर्वाचन जस्ता क्षेत्रमा पालना गर्नुपर्ने नियम, मापदण्ड र व्यवहारका सिद्धान्तको लिखित दस्ताबेज हो । व्युत्पत्तिमूलक संस्कृत नेपाली शब्दकोशले भन्छ : आचारसंहिता भनेको नैतिक आचरण, रीतिरिवाज, कर्तव्य आदिको पालना गर्न गराउनका लागि बनाइएको नियम या कानुन हो । नेपाल प्रज्ञा–प्रतिष्ठानबाट प्र
सफल निर्वाचनले दिने सन्देश
गत २७ भदौमा नवनियुक्त प्रधानमन्त्री सुशीला कार्कीको सिफारिसमा फागुन २१ मा निर्वाचन गर्ने गरी प्रतिनिधि सभा भङ्ग गरिएको थियो । सो सभाको भङ्गसँगै संवैधानिक रिक्तताको प्रश्न उठ्यो । प्रतिनिधि सभा पुनस्र्थापनाका लागि सर्वोच्च अदालतमा रिट पनि दायर भयो तर उक्त रिटमा बहस हुन नपाउँदै देश निर्वाचनमा होमियो । निर्वाचनको माध्यमबाट ताजा जनादेशसहित
युद्धको प्रभावले निम्त्याउने असर
नेपाल सङ्घीय संसद्को तल्लो सदन प्रतिनिधि सभाको निर्वाचनको मुखमा छ । यो विशेष परिस्थितिमा हुन लागेको निर्वाचन हो । सुदृढ लोकतन्त्रले मात्र सामाजिक सबलीकरण र आर्थिक समुन्नतिको मार्ग प्रशस्त गर्न सक्छ । त्यसैले निर्वाचनले दिने संसद् र सरकारले देशको विशेष अवस्थालाई राजनीतिक ढङ्गले सामान्यीकरण गरेर उच्च ढङ्गले सुशासित व्यवस्थाका माध्यमबाट लोकतन्त्रलाई अझ सुदृढ गर्न मद्दत गर्ने अपेक्षा आमजनताले
विवेकपूर्ण मतदानबाटै समृद्धि
ताजा जनादेश लिन घोषित कार्यक्रम अनुसार मतदान हुन अब मात्र दुई दिन बाँकी छ । मुलुकका समस्या जब जहाँको तहीँ रहिरहन्छ तब निराशाको कालो बादल मडारिने मात्रै नभई नागरिकमा असन्तुष्टि पनि चुलिँदै जान्छ । जब ती असन्तुष्टि आन्दोलनको स्वरूपमा सडकमा छरपस्ट हुन्छन्, त्यतिखेर राजनीतिले माग्ने भनेको ताजा जनादेश नै हो । यथार्थमा जेनजी विद्रोहको बलमा हुन लागेको सो निर्वाचनको तिथिको आममतदाता उत्सुकतापूर्वक प्रतीक्षारत छन् ।
आकाङ्क्षा अभिव्यक्तिको माध्यम
निर्वाचन र लोकतन्त्र एकअर्काका पूरक हुन् । लोकतन्त्र नभई निर्वाचन हुँदैन । निर्वाचन नभई लोकतन्त्र रहँदैन । निर्वाचन लोकतन्त्रको सुन्दर उपहार हो । निर्वाचन लोकको आकाङ्क्षा र आवश्यकता अभिव्यक्त गर्ने सर्वोत्कृष्ट माध्यम हो । निर्वाचन नागरिकको सार्वभौमसत्ताको परिचायक हो । निर्वाचन नागरिकको प्रतिनिधि छनोट गर्ने मौलिक अधिकार हो । निर्वाचन मतपत्रका माध्यमबाट मत प्रकट गर्ने अवसर हो । निर्वाचन केवल राजनीतिक प्रक्रिया र प्रावधान मात्र होइन, यो त लोकतन्त्रको संरक्षक र संवर्धक पनि हो । धेरैले निर्वाचनलाई अधिकारका रूपमा मात्र परिभाषित गरेका छन् तर निर्वाचन नागरिकको अधिकार मात्र होइ
गर्मीमा स्वास्थ्य जोखिम
जाडोपछि गर्मी बढ्दै छ । खानपान तथा जीवनशैली स्वास्थ्यमैत्री छैनन् । यो वर्ष औसतभन्दा बढी तातो हुने अनुमान गरिएको छ । उच्च गर्मी, लुलाई संयुक्त राष्ट्रसङ्घको विपत् जोखिम न्यूनीकरण कार्यालयले जलवायुजन्य विपत् मानेको छ । नेपालकै विपत् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन ऐनले पनि यसलाई विपत्का रूपमा उल्लेख गरेको छ । पहाडमा पनि गर्मी उखरमाउलो हुन्छ । गर्मीसँगै रोग बढ्दै छन् । गर्मीमा जोखिम वर्ग ससाना बालबालिका, प्रौढ, दीर्घरोगी, हृदय रोगी, मानसिक रोगीले बढी सतर्कता अपनाउनु पर्छ, नत्र ज्यानै जान सक्छ ।
आमनिर्वाचन : राजनीतिक कोसेढुङ्गा
आगामी पाँच वर्षका लागि जनताबाट अनुमोदित हुन राजनीतिक दलका उम्मेदवार यतिबेला मतदाताका घरदैलोमा पुगेर भोट माग्न व्यस्त छन् । अघिल्ला चुनावमा जस्तै यस पटक पनि दल र उम्मेदवारबिच मतदातालाई आफ्नो पक्षमा ल्याउन प्रतिस्पर्धा छ । त्यसका लागि कतिपय उम्मेदवार लोभलाग्दा विकासे योजनाको पोको बोकेर मतदाता कहाँ पुगेका छन् । आफूलाई विपक्षीभन्दा कसरी अब्बल साबित ग
भ्रामक सूचनाबाट बच्न स्वनियम
प्रविधिको विकाससँगै विकसित भएको सामाजिक सञ्जाल हाम्रो दैनिक जीवनको अभिन्न अङ्ग बनिसकेको छ । सरल र सहज प्रविधि भएकाले सामाजिक सञ्जाल हरेक व्यक्तिको साथी जस्तै बनिसकेको छ । सामाजिक सञ्जालको सही र समुचित प्रयोग हाम्रा लागि उपयोगी हुन्छ । यो केवल सञ्चारको माध्यम मात्र नभई सामाजिक, आर्थिक, राजनीतिक र सांस्कृतिक रूपान्तरणको एक शक्तिशाली औजार पनि हो । नेपालमा फेस
चुनावी सुरक्षा साझा दायित्व
२०८४ सालमा हुनुपर्ने प्रतिनिधि सभा निर्वाचन युवा आन्दोलनको परिणामस्वरूप झन्डै दुई वर्षअघि सरी सङ्कट व्यवस्थापनको प्रयासस्वरूप यही फागुन २१ गते हुँदै छ । भदौ २४ गते सरकारबाट ठुलो सङ्ख्यामा लुटिएका गोली, बन्दुक र भागेका बन्दी अझै सरकारी नियन्त्रणमा आइसकेका छैनन् । त्यसकारण पनि सुरक्षा चुनौती हुन्छ नै । सङ्घीय प्रादेशिक वा स्थानीय निकायका निर्वाचन सबैमा सुरक्षा चुनौती देखिँदै आएका
मतदाताको अग्निपरीक्षा
प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन सन्निकट छ । मत खसाल्न वा पात्र बदल्नकै लागि मात्रै पनि निर्वाचन हुन लागेको होइन । राजनीतिक दलको नागरिकसँग टुटेको सामाजिक सम्झौता, बिग्रँदो सार्वजनिक विश्वास र अन्तर्राष्ट्रिय छवि पुनस्र्थापित गर्न निर्वाचन हुँदै छ । नागरिकले आफूमाथि शासन गर्न दललाई दिएको विश्वासको दुरुपयोग र सेवा प्रवाहमा जवाफदेहिता नहुँदा निर्वाचन छिट्टै आयो ।
परिपक्व नेतृत्वको खोजी
लोकतान्त्रिक शासनव्यवस्थामा निर्वाचनलाई केवल सरकार परिवर्तनको यान्त्रिक प्रक्रिया मात्र मानिँदैन, बरु यो एक महापर्व हो, जहाँ सार्वभौम जनताले आफ्ना प्रतिनिधिमार्फत आफ्नो भविष्यको मार्गचित्र कोर्ने गर्छन् । आधुनिक लोकतन्त्रको आधारशिला नै प्रतिनिधिमूलक शासनव्यवस्था हो । जनसाङ्ख्यिकीय आकार सानो हुँदाको प्रत्यक्ष लोकतन्त्रको अभ्यास–जहाँ सबै नागरिक एकै ठाउँमा भेला भएर निर्णय लिन्थे, आजको जटिल समाजमा सम्भव छैन । जनताका मुद्दाहरूमा गहन छलफल गर्ने, साझा धारणा बनाउने र त्यसलाई नीतिगत रूप दिएर कार्यान्वयन गर्ने जिम्मेवारी निर्वाचित प्रतिनिधिमा निहित हुन्छ ।
दलको घोषणापत्रमा शिक्षा
नागरिकले छानेका पात्र र प्रणालीबाट सञ्चालन हुने राजनीतिक व्यवस्था लोकतन्त्र हो । लोकतन्त्र आधुनिक समाजमा सबैभन्दा उन्नत शासनप्रणाली मानिएको छ । यो नागरिक सहभागिताबाट नागरिककै लागि सञ्चालन गरिने प्रणाली हो ।
पशुपतिनाथमा तान्त्रिक उपासना
कृष्णयजुर्वेदको तैत्तिरीय शाखाका अतिविशिष्टतम् उपासना पद्धतिका साथै तन्त्रशास्त्रका अत्यन्त रहस्यमय मन्त्र, यन्त्र र पूजाविधानद्वारा उपास्य रहने भगवान् श्री पशुपतिनाथको पूजा पद्धतिमा निगमागमको मिश्रमार्गको प्रयोग हुने गरेको छ । यसप्रकारको पूजाविधानमा अत्यन्त गुढ शास्त्रीय दर्शन, जटिलतम साधना पक्ष र वैज्ञानिक वैशिष्ट्य अन्तर्निहित रहेको छ । यसरी सम्पादन गरिने पूजाको वैशिष्ट्य र गाम्भीर्यले नै राष्ट्रदेवको शास्त्रीय र लौकिक महत्वबारेमा थप विषयबोध गराउँछ ।
योग्य उम्मेदवार छान्ने आधार
नेपाली राजनीतिको रङ्गमञ्चमा निर्वाचनको साइत जुर्नेबित्तिकै एउटा राजनीतिक पदावली निकै चर्चामा आउँछ ‘हेभी वेट’ उम्मेदवार । चोक, चौतारीदेखि मिडियाका हेडलाइनसम्म कुन निर्वाचन क्षेत्रमा कुन दलको कस्तो ‘हेभी वेट’ उम्मेदवार उठ्यो भन्ने बहसले प्राथमिकता पाउँछ । सामान्य अर्थमा हेभी वेट भन्नाले उम्मेदवारको प्रभाव, शक्ति, पैसा, पहुँच र संसाधनको सम्पन्नतालाई बुझिन्छ । के लोकतन्त्रको स्वास्थ्यका लागि यस्तो ‘वजन’ फलदायी छ त ? गम्भीरतापूर्वक विश्लेषण
.jpg)